RSS

Temsiliyet ve Kurumlaşma paneli

17 Oct

Türkiye’de dini azınlıklar: Temsiliyet ve Kurumlaşma paneli

Salom, 17 Ekim 2012

Nelly BAROKAS 

Galatasaray Üniversitesi, SDRE (Societe, Droit et Religion en Europe) ve Strasbourg Üniversitesi’nin düzenlediği “Türkiye’de dini azınlıklar: Temsiliyet ve Kurumlaşma” paneli 11 Ekim Perşembe günü Galatasaray Üniversitesi Coşkun Kırca Salonu’nda gerçekleşti. Panel’de Prof. Dr. Samim Akgönül, Doç. Dr. Yannis Kristakis, Doç. Dr. Emre Öktem’in sunumlarının yanı sıra farklı dini azınlık mensupları da görüşlerini dile getirdi. Av. Rita Ender’in hazırladığı belgesel filimde azınlık bireylerinin konuya bakışı sergilendi

 

 

Türkiye’de gayrimüslim azınlıklar kendi içlerinde nasıl bir yönetimi benimsemişlerdir? Tarihten bu yana nizamnamelerden tüzüklere, hâkim olan zihniyete dair ne söylenebilir? Dini azınlıklar kendilerini demokratik bir şekilde layıkıyla temsil edebilirler mi? Bu sorunları ele almak üzere düzenlenen panelin ilk oturumunda söz alan öğretim üyeleri konuya bilimsel bir açıdan yaklaşarak Batı dünyasından örnekler getirdiler.

Fransa’da azınlıklar

Strasbourg Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Samim Akgönül konunun Fransız ayağını ele aldığı konuşmasında ‘azınlık’ kavramının bu ülkede Türkiye’de anlaşıldığı gibi algılanmadığını, ‘minorite’ kavramının özellikle göçmenler için kullanıldığını ve bu kavramın Fransız hukukuna yabancı olduğunu belirtti. Ancak bu kavramın hukuken mevcut olmamasının sosyolojik anlamda azınlıkların var olmadığı anlamına gelmediğini dile getiren Akgönül örneğin teritoryal olarak Korsika’da bölgesel bir parlamentonun var olduğunu ve ‘de facto’ olarak o bölgede görev alan devlet memurlarının Korsikalılardan seçildiğini açıkladı.

Akgönül’e göre dini açıdan durum daha karmaşık bir görünüm arz etmekte. 1905 tarihli bir yasaya göre devlet ile inançlar tamamen ayrılmış durumda. Devlet hiçbir dini inanca finansman sağlamamaktadır. Fransa’nın laikliği negatif bir laikliktir. Belçika’da ise pozitif bir laiklik anlayışı mevcut ve kurumsallaşan her dini grup devlet ile ilişki kurabilmektedir.

Fransa’da Yahudiler hem dini hem de sivil yapılanmayı içeren bir yapıya sahiptir.  Yahudiler, CRİF üzerinden devlet ile ilişkilerini sürdürmektedirler. Fransız sistemi hukuksal meşruiyeti zayıf olan pragmatist bir sistemdir. Müslümanları temsil eden bir kurum yok. Ancak 1960 yılından sonra Müslüman göçmenlerin iki, üçüncü kuşak mensuplarının hak talepleri başlayınca Sarkozy 1999 yılında camilerin yüzölçümlerine göre oy kullanılması sistemine dayanan CFCM (Conseil Français du Culte Musulman)’ın kurulmasına ön ayak oldu. Ancak Cezayir Müslümanlarını temsil eden bu kuruluş Müslüman Kardeşlerin yükselişi karşısında etkin olamadı ve CRCM (Conseil Regional du Culte Musulman) kuruldu. Günlük sorunlarla ilgilenen ve bölgesel bir yapılanmaya sahip olan bu kuruluş daha başarılı ve temsil gücü daha yüksek…

Yunanistan’da azınlıklar

Atina Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Yannis Kristakis Yunanistan’da devletin ibadete, dine karışmadığını, tam bir örgütlenme özgürlüğünün mevcut olduğunu ve yargının cemaatlerin tüzel kişiliklerini bir hak olarak gördüğünü belirtti.

Yunanistan’da Yahudiler tam bir özerk statüye sahip olup kendi içlerinde işleyiş yapılarını değiştirme hakları vardır. Ekonomik açıdan özerk olmayı Yahudi cemaatinin kendisi talep etmiştir.

Müslümanların ise bu özerkliği yoktur; müftü devlet tarafından seçilmekte ve devlet memuru statüsüne sahip olarak görev görmektedir.

Müftü yargıç konumuna da sahip olup Müslüman azınlığa uygulanan hukuk, Şeriat Hukukudur. Avrupa’da Şeriat Hukukunun uygulandığı tek ülke Yunanistan’dır. Müftünün kararları Yunan Yüksek yargısının denetimine tabidir. Ancak son yirmi yılda müftülerin verdikleri 3500 karardan sadece dördü bozulmuştur.  Boşanma davalarında dahi taraflardan birinin Müslüman olduğu her uyuşmazlıkta yetkili makam müftülüktür.

AİHM içtihadına göre dini grupların özerkliği

Birinci oturumun son konuşmasını Galatasaray Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Emre Öktem, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatlarına göre dini grupların örgütlenmesi ve iç örgütlenme özgürlüğü konusunda yaptı.

Öktem’e göre, Avrupa’da geçerli normatif standartlara göre, dini cemaatlerin özerkliği, demokratik toplumlarda çoğulculuğun vazgeçilmez bir unsurunu oluşturmaktadır. Dini toplulukların özerkliği ve iç örgütlenmesine dair meseleler, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önüne gelmiş ve mahkeme her zaman dini toplulukların daha çok özerklik ve örgütlenme serbestîsi kazanması yönünde tavrını koymuştur.

AİHM, Hanya Katolik Kilisesi’nin resmi olarak tanınmış bir tüzel kişiliği olmamasına rağmen uygulamada temsil meselesi bakımından bu yönde hukuki bir güven uyandırılmış olunması nedeniyle tüzel kişiliğini kabul etmiştir. Kilisenin, Yunan Mahkemeleri önünde açtığı davada tüzel kişiliğin reddini adil yargılanma hakkının ve ayırımcılık yasağının ihlali olarak kabul etmiştir.

Türk hukukunda tüzel kişiliği bulunmayan Rum Patrikhanesi, Büyükada Yetimhanesi’ne ilişkin olarak AİHM’ne başvurmuş ve bu başvuru Patrikhane lehine sonuçlanmıştır.

Ancak Öktem, Türkiye’deki gayrimüslim cemaatlerinin ve ruhani reislik makamlarının tüzel kişiliklerinin bulunmadığını, AİHM’nin kararlarından hareketle tüzel kişilik sorunun çözüme kavuştuğu görüşüne katılmanın mümkün olmadığını söyledi. Kanunen sayılmayan ve tanımlanmayan, soyut bir tüzel kişilik kavramının uluslararası bir yargı mercii tarafından kabul görebileceğini ancak iç hukuk açısından sıkıntılar yaratacağını, bu nedenle kanuni bir düzenleme ile tanımlanmasının isabetli olacağını belirtti.

Makalenin devami

 
Poster un commentaire

Publié par le octobre 17, 2012 dans Manifestations scientifiques

 

Étiquettes : , , , , , ,

Laisser un commentaire

Entrez vos coordonnées ci-dessous ou cliquez sur une icône pour vous connecter:

Logo WordPress.com

Vous commentez à l'aide de votre compte WordPress.com. Déconnexion / Changer )

Image Twitter

Vous commentez à l'aide de votre compte Twitter. Déconnexion / Changer )

Photo Facebook

Vous commentez à l'aide de votre compte Facebook. Déconnexion / Changer )

Photo Google+

Vous commentez à l'aide de votre compte Google+. Déconnexion / Changer )

Connexion à %s

 
%d blogueurs aiment cette page :